Κυτταρική αναπνοὴ είναι η διαδικασία με την οποία τα φυτὰ και τα ζώα χρησιμοποιούν οξυγόνο για να μετατρέψουν τη γλυκόζη (ζάχαρη) σε ATP (αδενοσίνη τριφωσφάτη), το οποίο είναι το νόμισμα ενέργειας του κυττάρου. Το ATP χρησιμοποιείται στη συνέχεια για να τροφοδοτήσει όλες τις δραστηριότητες του κυττάρου, συμπεριλαμβανομένων ανάπτυξης, αναπαραγωγῆς και κίνησης.
Η συνολικὴ εξίσωση για την κυτταρικὴ αναπνοὴ είναι:
$$C_6H_{12}O_6 + 6O_2 \rightarrow 6CO_2 + 6H_2O + energy$$
Σε αυτή την εξίσωση, η γλυκόζη (C6H12O6) αντιδρᾷ με οξυγόνο (O2) για να παράγει διοξείδιο ανθρακα (CO2), νερό (H2O) και ενέργεια υπό μορφῆ ATP.
Η κυτταρική αναπνοὴ γίνεται στα μιτωχόνδρια των κυττάρων. Τα μιτωχόνδρια είναι μικρὰ οργάνουλα που συχνά αποκαλοῦνται «σταθμοί ενέργειας» του κυττάρου διότι παράγουν ATP.
Η διαδικασία της κυτταρικῆς αναπνοῆς μπορεί να χωριστεί σε τρία κύρια στάδια:
1. Γλυκόλυση. Αυτό είναι το πρώτο στάδιο της κυτταρικῆς αναπνοῆς, και γίνεται στο cytoπλάσμα του κυττάρου. Κατά τη γλυκόλυση, η γλυκόζη σπάει σε δύο μόρια πυρβικού οξέος, τα οποία μετατρέπονται σε ακετυλ-CoA.
2. Κύκλος κιτρικού οξέος (Κρέμπς). Αυτό είναι το δεύτερο στάδιο, και γίνεται στα μιτωχόνδρια. Κατά τον κύκλο του κιτρικού οξέος, το ακετυλ-CoA σπάει περαιτέρω, και η ενέργεια που απελευθερώνεται από αυτή τη διαδικασία χρησιμοποιείται για να παράγει ATP, NADH και FADH2.
3. Οξειδωτικὴ φωσφορύλωση. Αυτό είναι το τρίτο και τελευταῖο στάδιο, και γίνεται στην εσωτερικὴ μεμβράνη των μιτωχονδρίων. Κατά την οξειδωτικὴ φωσφορύλωση, ηλεκτρὸν μεταφέρονται από NADH και FADH2 στο οξυγόνο, και η ενέργεια που απελευθερώνεται χρησιμοποιείται για να αντλήσει πρωτόνια πέρα από την εσωτερικὴ μιτωχονδριακὴ μεμβράνη. Αυτό δημιουργεῖ μια ιόντικη κλίση, η οποία χρησιμοποιείται για να ωθήσει την σύνθεση ATP.